TUrk edebiyatIna, 19. yy sonlarInda FransIz $iirine hakim olmu$ sembolizmi getiren Ahmet Ha$im'in (1887-1933) `O Belde' adlI $iiri ilk kez, "$iir ve TefekkUr" adlI derginin 2 EylUl 1909 tarihli sayIsInda yayImlanmI$ daha sonra 1921'de CIkan `GOl Saatleri' adlI kitabIna da dahil edilmi$tir. AslInda, dikkatle okunacak olsa, bir iki kelimenin aCIklanmasI ile, bu yUzyIlIn ba$Inda kaleme alInmI$, ilk bakI$ta aGdalI $iirlerden bile zevk alInabilir. Buna bir Ornek, Ha$im'in bu son kerte gUClU bir ifade ile yazIlmI$ $iiridir. ACIklamasIz okunduGunda bile $iirin yarIsIndan fazlasInIn belirli bir kUltUr dUzeyini tutturmu$ bir ki$i tarafIndan kolaylIkla anla$IlmasI gerek. TUrkCe karakterlerin tam anlamIyla temsil edilemediGi `ascii' karakter kUmesi ile OsmanlIca terimlerle bezenmi$ bir $iiri katletmek Cok kolay. Bunu bir nebze hafifletmek iCin : i$aretini bir Onceki UnlUnUn uzatIlmasI gerektiGi durumlarda kullanacaGIm. $iir, gUne$ batmakta iken, bir deniz kenarInda olduGunu dU$lediGi sevgilisine hitap ederek ba$lIyor. 59 dizeden olu$mu$ eser temasI itibariyle dOrde bOlUnUyor. Ilk bOlUmUnde (1-11. dizeler) sevgili olarak nitelenen gUzel kadIn, Ozlem ve gurbetin verdiGi usanC ile hUzUnlUdUr. Ilk iki dizede anla$Ilamayacak bir $ey yok. Sevgili deniz kenarIndadIr ve hafif bir rUzgar saClarInI dalgalandIrmaktadIr: 1. Denizlerden 2. Esen bu ince hava: saClarInla eGlensin. Ondan sonraki UC dizede bilenememesi olasI sOzcUkler $Oyle: mela:l = sIkIntI, can sIkIntIsI, usanC $a:m = ak$am 3. Bilsen 4. Mela:l-i hasret U gurbetle ufk-I $a:ma bakan 5. Bu gOzlerinle, bu hUznUnle sen ne dilbersin! O halde, gUne$ batmakta, uzaklara dalmI$ bakI$larI ve hUzUnlU yUzU ile sevgili, $iiri sOyleyene gUzel gOrUnmektedir: "Bilsen Ozlem ve gurbet sIkIntIsIyla ak$am ufkuna bakan Bu gOzlerinle, bu UzUntUnle sen ne gUzelsin!" $iire, ba$ka $iirlerinde olduGu gibi gene ak$am hakimdir. Ha$im, gerCekleri olduGu gibi gOsteren gUn I$IGIndan ho$lanmaz. KaCar ve kurtulu$u gUn batImInda ya da ak$amda bulur. 6. Ne sen, 7. Ne ben, 8. Ne de hUsnUnde toplanan bu mesa:, 9. Ne de a:la:m-I fikre bir mersa: 10. Olan bu ma:i deniz, 11. Mela:li anlamayan nesle a:$ina: deGiliz. mesa: = ak$am a:la:m-I fikr = fikir acIlarI, UzUntUleri mersa: = liman ma:i = mavi "Ne sen ne ben ne gUzelliGinde toplanan bu ak$am ne de fikrin acIlarIna bir liman olan bu mavi deniz, can sIkIntIsInI anlamayan bu ku$akla tanI$IGIz." Ha$im, burada, onu anlamayan o gUnkU ku$aktan, Cevresinden $ikayet etmektedir. GerCek maddi dUnyada var olan CaGda$I nesil ile Ozde$le$ememekte, manevi dUnyada yani hayalindeki sevgiliye yakInmakta, ona sIGInmakta, CatI$maya girmektense iCine kapanmayI yeGlemektedir. Ikinci bOlUmde (12-26. dizeler) gerCek dUnya ile olan uyu$mazlIk sevgiliye anlatIlarak irdelenmekte. 12. Sana yalnIz bir ince ta:ze kadIn 13. Bana yalnIzca eski bir budala 14. Diyen bugUnkU be$er, 15. Bu sefil i$tiha, bu kirli nazar, 16. Bulamaz sende, bende bir ma'na:, 17. Ne bu ak$amda bir gam-I nermi:n 18. Ne de durgun denizde bir muGber 19. Lerze-i: istita:r U istiGna: nermi:n = yumu$ak, ince muGber = dargIn, kIrgIn lerze = titreyi$ istita:r = iCe kapanma istiGna: = Cekimserlik "Sana yalnIz bir ince taze kadIn, bana yalnIzca eski bir budala diyen bugUnkU insan, bu sefil i$tiha, bu kirli bakI$, ne bizde bir anlam ne bu ak$amda ince bir tasa ne de durgun denizde kIrgIn bir iCe kapanma ve Cekingen titreyi$ bulur." 20. Sen ve ben 21. Ve deniz 22. Ve bu ak$amki lerzesiz, sessiz 23. Topluyor bu:-yi ru:hunu gu:ya:. 24. Uzak 25. Ve ma:i gOlgeli bir beldeden cUda: kalarak 26. Bu nefy U hicre mUebbed bu yerde mahku:muz... bu: = koku cUda: = ayrI, ayrI dU$mU$ nefy = sUrgUn hicr = ayrIlIk "Sen ve ben ve deniz ve sOzde ruhunun kokusunu titreyi$siz, sessiz toplayan bu ak$am, uzak ve mavi gOlgeli bir diyardan ayrI kalarak, burada, sUrgUn ve ayrIlIGa sonsuza dek mahkumuz." MUebbed ve mahkum sOzcUklerinden de anla$IldIGI gibi Ha$im, yazgIsIna razIdIr. DI$ dUnyadan Cekilerek iCine kapanmI$, sessizliGi edilgince kabullenmi$tir. SeCtiGi kurtulu$ hayal dUnyasIndadIr ve belli ki sevgilisini yanInda arzulamaktadIr. $a:m ve mesa: sOzcUklerinden sonra burada da ak$am kelimesine rastlIyoruz. Deniz mavi, ayrI kalInan diyar mavi, a$aGIda gOreceGimiz gibi ak$am mavidir. Bu temel sOzcUk, Servet-i FUnun devrinde yaygIn biCimde kullanIlan bir semboldUr. Halid Ziya'nIn, `Ma:i ve Siyah'Inda da, mavi, siyah ile temsil edilen gerCek dUnyadan kaCI$I ve hayal alemine sIGInI$I belirtir. Ilk iki bOlUmde hayalindeki sevgili ve gerCek dUnya ile uyu$mazlIGI sunulduktan sonra, UCUncU bOlUmde (27-47. dizeler) kaCIp sIGInIlan o belde betimleniyor. 27. O belde? 28. Durur mena:tIk-I du:$i:ze-yi tahayyUlde; 29. Ma:i bir ak$am 30. Eder UstUnde da:ima: a:ra:m; 31. Eteklerinde deniz 32. DOker erva:ha bir sUku:n-I mena:m. mena:tIk = mIntIkalar, bOlgeler du:$i:ze = el deGmemi$ a:ra:m = dinlenme erva:h = ruhlar mena:m = uyku "O belde mi? Hayalin el deGmemi$ bOlgelerinde durur. UstUnde mavi bir ak$am sUrekli dinlenir. Eteklerinde deniz, ruhlara bir uyku sessizliGi dOker." BOylece, o beldenin kesinlikle hayalinde olduGunu anlamI$ bulunuyoruz. 33. KadInlar orda gUzel, ince, sa:f, leylidir, 34. Hepsinin gOzlerinde hUznUn var 35. Hepsi hem$iredir veya:hud ya:r; leyl = gece "Orada kadInlar gUzel, ince, temiz, gece gibidir. Hepsinin gOzlerinde senin hUznUn var. Hepsi ya kIzkarde$ ya da sevgilidir." Ha$im'in kIzkarde$i yoktu. Ancak, Cok sevdiGi annesini Cocukken yitirmesi onun iCine kapanIk ve hUzUnlU ki$iliGinde bUyUk rol oynamI$tIr. 36. Dilde tenvi:m-i IstIra:bI bilir 37. DudaklarIndaki giryende bu:seler, ya:hud, 38. O gOzlerindeki ni:li: sUku:t-I istifha:m dil = gOnUl tenvim = uyutma giryende = aGlamaklI ni:li: = Civit mavisi "(KadInlarIn) dudaklarIndaki aGlamaklI OpUcUkler ya da gOzlerindeki mavi soru sessizliGi, gOnUl acIsInI dindirmeyi bilir." 39. OnlarIn ruhu, $a:m-I muGberden 40. MUteka:sif menek$elerdir ki 41. MUtema:di: sUku:n u samtI arar. mUteka:sif = yoGun samt = suskunluk "OnlarIn, kIrgIn ak$amdan yoGunla$mI$ menek$eler olan ruhu sUrekli durgunluGu ve sessizliGi arar." 42. $u'le-i: bi:-ziya:-yI hUzn-i kamer 43. MUlteci sanki sa:de ellerine 44. O kadar na:tUva:n ki, a:h, onlar, 45. OnlarIn hUzn-i la:l U mU$tereki, 46. Sonra dalgIn mesa:, o hasta deniz 47. Hepsi benzer o yerde birbirine... $u'le = alev bi:-ziya: = I$IksIz na:tUvan = gUCsUz la:l = sessiz, suskun "AyIn hUznUnUn I$IksIz parIltIsI sanki yalnIz ellerine sIGInmI$. Ah, o kadInlar Oylesine gUCsUz ki onlarIn ortak ve sessiz hUznU, dalgIn ak$am, hasta deniz, hepsi orada birbirine benzer." Burada kullanIlan, hUzn-i kamer, dalgIn mesa, hasta deniz gibi terimlerle maddi dUnya (ay, ak$am, deniz) manevile$tiriliyor (hUzUn, dalgIn, hasta). $air, karamsar ve umutsuz bir tablo Ciziyor. 48. O belde 49. Hangi bir kIt'a-i muhayyelde? 50. Hangi bir nehr-i du:r ile mahdu:d? 51. Bir yalan yer midir veya mevcud 52. Fakat bulunmayacak bir mela:z-I hulya: mI? d:ur = uzak mela:z = sIGInak "O belde, hangi hayali bir kItada? Hangi uzak bir Irmakla sInIrlanmI$? Bir yalan yer midir ya da var olan ama bulunmayacak bir hulya sIGInaGI mI?" 53. Bilmem... YalnIz 54. BildiGim, sen ve ben ve ma:i deniz 55. Ve bu ak$am ki eyliyor tehzi:z 56. Bende evta:r-I hUzn U ilhamI 57. Uzak 58. Ve ma:i gOlgeli bir beldeden cUda: kalarak 59. Bu nefy U hicre mUebbed bu yerde mahku:muz... tehzi:z = titreme evta:r = teller "Bilmem... YalnIz bildiGim, sen ve ben ve mavi deniz ve bende hUzUn ve ilham tellerini titreten bu ak$am, uzak ve mavi gOlgeli bir diyardan ayrI kalarak, burada, sUrgUn ve ayrIlIGa sonsuza dek mahkumuz." Bu $iiri Ha$im, serbest mUstezat biCiminde yazmI$tIr. Anlam ve ses birliGinin saGlanmasI amacIyla, a$aGIda ilk bOlUmUn $emasIndan gOrUldUGU gibi, vezin sUrekli deGi$ir. 1. Me fa: i lUn 2. Me fa: i lUn / Fei la: tUn / Me fa: i lUn / Fa:'lUn 3. Fa:'lUn 4. Me fa: i lUn / Fei la: tUn / Me fa: i lUn / Fe i lUn 5. Me fa: i lUn / Fei la: tUn / Me fa: i lUn / Fa:'lUn 6. Me fa: 7. i lUn 8. Fe i la: tUn / Me fa: i lUn / Fe i lUn 9. Fe i la: tUn / Me fa: i lUn / Fa:'lUn 10. Me fa: i lUn / Me fa: i lUn 11. Me fa: i lUn / Fei la: tUn / Me fa: i lUn / Fe i lUn Ahmet Hasim Notlar: Haldun Haznedar - 1994